Παντελεήμων Τσορμπατζόγλου - Ή δύναµη και η αδυναµία της φαντασίας.

Πως προσλαµβάνουµε τον κόσµο. Ή δύναµη και η αδυναµία της φαντασίας.

Στην καθημερινότητά μας, τα περισσότερα από αυτά που προσλαμ­βά­νου­με δεν εί­ναι εμπειρίες, αλλά πληροφορίες, με άμεση συνέπεια να στε­ρού­μαστε του νοή­μα­τος που θα δίναμε εμείς σ᾽ αυτά και να δεσμευ­ό­μαστε από την ερμηνεία των ει­δή­σεων-πληροφορίων που μας παρέ­χο­νται. Ο άνθρωπος της εποχής μας προ πολλού έπαψε να ε­λέγχει τον μι­κρό­κοσμό του, διότι με την τηλεόραση μέσα στο σπίτι, ο μεγάκοσμος εγκα­τα­στάθηκε εντός του και κυριάρχησε σε βάρος του προ­­σω­πικού χώρου και χρόνου. Μια είδηση από την άκρη του κόσμου, με τις αναπό­φευ­κτες προε­κτά­­­σεις που δέχεται από τον παρουσιαστή, συνδέεται α­μέ­­σως από το υ­πο­κείμενο με προσωπικές κατα­στά­σεις και λίγο ή πολύ ω­θείται σε ταυ­τί­σεις. Για τον λόγο αυτό μπο­ρεί να αι­σθά­νεται κάποιος α­πει­λού­μενος από δι­ά­φορα ασύνδετα μεν γεγονότα, τα ο­ποία όμως μέ­σα του απο­τελούν ένα εύ­λογο οικο­δό­μημα, και να τον ωθούν σε δρά­σεις. Όλα αυ­τά, ό­­πως κα­ταλα­βαί­νουμε, μπο­ρούν να παρωθήσουν τον άν­θρω­πο σε κα­τευ­θύν­σεις που σε φυ­σι­ο­λο­γι­κές συν­θήκες θα ήταν αδιανόητες. Η είδηση- πληρο­φο­ρία, λοι­­πόν, με την ερ­μη­νευ­τική που εμπε­ρι­έχει, είναι ένα εργαλείο που μπορεί να δι­αγεί­ρει ή να α­πο­κοιμήσει, και στις δύο περι­πτώσεις πάντως να κινη­το­­ποι­ήσει το υποκείμενο με την ιδέα ότι δρα αυ­τόνομα. Ο διαχω­ρι­σμός του κόσμου σε καλούς και κακούς, και η συν­ε­παγόμενη ταύτιση του υπο­κει­μένου, στις η­μέ­ρες μας αποτελεί την κύρια φροντί­δα των ΜΜΕ• έτσι, λοιπόν, έχεις πάρει θέ­­ση εξαρχής και βρί­σκεσαι σε εμπό­­λε­μη κα­τά­­στα­ση με όλο τον κό­σμο δίχως να ξέρεις γιατί.


Αν κλείσουμε τον άνθρωπο μέσα στο σπίτι του και τον καθηλώ­σουμε εμπρός στην τηλεόραση, μέσα από την οποία θα θεάται τον κόσμο, τότε ελέγχουμε τα πάντα. Ε­λέ­γχοντας τις εισροές, ελέγχονται και οι εκροές• οι ιδέες που εισάγει και οι αντιδράσεις που εκδηλώνει το υποκείμενο, ή με άλ­λη ορολογία ο καταναλωτής, είναι συνεπώς δι­α­χειρίσιμες. Η τηλε­ό­ρα­ση εκ πρώ­της όψεως φαίνεται να μην αποκλείει την δική μας άπο­ψη, αλ­λά ουσιαστικά επιβάλλει μια κυριάρχη ερμη­­νεία, την οποία δύσκο­λα η α­παί­δευτη σκέψη αμ­φισβητεί• μας εντυ­πώνεται μια άποψη του κόσμου με απαι­­τή­σεις ολο­κλη­ρω­τικές. Εγκα­θί­σταται μέσα μας μια (προ)καθο­ρι­σμένη εικόνα της αν­θρώ­πι­νης φύσης και της κοινωνίας, η οποία ελάχιστα σχε­τίζεται με τον εμπειρικό μας κό­σμο, την θεωρούμε όμως ως οικεία, δική μας, γιατί έχουμε εθισθεί. Οι πρα­γμα­τικές εμπειρίες μας συγχέ­­ονται με τις «εικονικές», έ­τσι ώστε ο­τι­δή­πο­τε ανα­γνωρίζουμε ως οικείο, αντα­νακλαστικά τείνουμε να το οραμα­τι­ζό­μα­στε με την βοή­θεια εικόνων που βρίσκονται ήδη μέσα στο μυ­αλό μας. Με άλ­­λα λόγια, τα μά­τια δεν βλέ­πουν, αλλά καθρεφτίζουν αυτό που έχουμε μέ­σα μας. Κα­­νείς μας όμως δεν βλέπει μέσα σε μια γενί­κευση, παραπέρα από το ση­μείο μέχρι το ο­ποίο εκ­τείνεται η δική του λε­πτο­με­ρει­ακή γνώση. Ο μικρό­κο­σμός μας ουσιαστικά ορίζει τον κόσμο και τον μεγάκοσμό μας και το μέ­τρο συγκρί­σεως των απά­ντων είναι αυτό που κρατούμε στο χέρι μας, το τη­λε­κοντρόλ!

Στην διαμόρ­φωση των στερεοτύπων μας έχουν συντε­­λέσει πολλοί, κυρίως όμως Εμείς, όχι τόσο θετικά, όσο αρνητικά, με την ο­λι­γω­ρία ή την οκνηρία μας. Ό­ταν δεν δίνουμε εγκαίρως την δική μας ερμη­νεί­α στον κόσμο αναπό­φευ­κτα τότε μέ­νου­με ηθικά απρο­σα­να­τόλιστοι και δανει­ζό­μα­στε εσπευ­σμέ­να ό,τι πρό­­χειρο και δια­θέ­σιμο κυ­κλο­φορεί στο περι­βάλ­λον μας προκειμένου να οργα­νώ­σουμε τον ε­αυ­τό μας. Αυτό, πολύ καλά περιγράφει ο ήρωας του Ίψεν στο έργο, Τα άσπρα άλογα ή Ρό­σμερ­­σ­χολμ, «εί­μαι πολύ στε­γνός, μα πάρα πολύ στεγνός• δίνω όσο, όσο έστω και για έ­να ζευ­γάρι με­τα­χει­ρι­σμέ­να ιδανικά!». Έτσι, λοιπόν, αφού έχουμε αποικισθεί από ξέ­νες ιδέες, φο-βίες και αγωνίες, οι οποίες ό­μως εκφρά­ζουν εμάς, ζούμε σ᾽ ένα φαύλο κύ­κλο, όπου ­οτι­­δή­πο­τε φοβάται κα­νείς ταυτόχρονα είναι κι η αι­τία κά­θε άλλου πρά­γμα­­τος που φοβά­ται! Παρομοίως, όταν μισούμε βίαια κάτι τι, τότε συσχε­τί­ζου­με πρό­θυ­μα με αυ­τό, σαν αιτία ή σαν α­πο­­τέ­λεσμα, την πλειονότητα των άλ­λων πραγμάτων που μι­σού­με ή φο­­βό­­­μα­στε.

Η δια­χεί­ριση των φοβιών και των αγωνιών είναι το βασικό εργαλείο χει­ρα­­­γω­­γή­σεως των ανθρώπων από την μια, ταυτόχρονα δε και η μεγα­λύτερη βιο­μη­χα­νία επί της γης! ΠΩΛΕΙΤΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑ! Η πι­­θα­νό­­τη­τα ενός «κα­κού», μιας συμφοράς, με κατάλ­ληλο χειρισμό αναδεικνύεται σε βε­βαιό­τη­τα, με αποτέλε­σμα το υποκεί­μενο απε­γνω­σμένα να ανα­ζη­τεί δι­έ­ξοδος και χείρα βοη­θείας και τότε ως από μη­χα­νής θεός εμ­φα­νίζεται η λύ­ση από τις παντοειδείς ασφαλιστι­κές εται­ρείες! Το σύστημα μας ελέγχει από τη στιγμή που γινόμαστε όλοι το ίδιο! Με τον φόβο, ή τις φοβίες, ισοπεδωνό­μα­στε όλοι, διότι γινόμαστε ευάλωτοι και διαχειρήσιμοι.Το πεδίο της μάχης, λοιπόν, εί­ναι πάντοτε το αυτό• ο νους του αν­θρώπου και μόνον. Ο ε­χθρός δεν είναι έ­ξω από ε­μάς, αλλά μέσα μας• το θηρίο του φόβου φωλιάζει εντός μαw• γι αυτό προ­σευ­χό­μα­στε, «ἀπό φοβοῦ ἐχθροῦ ἐξελοῦ τήν ψυχήν» (Ψαλμ. 63,2).

Το αντίδοτο στην χειραγώγηση αυτή είναι ο καθαρός και φωτισμένος νους• η ζω­ντανή φαντασία η οποία αναδομεί, μετασχη­μα­τίζει το πρα­γματικό χωρίς να φτιάχνει λο­γικά σχήματα• δεν υποκύπτει στη δικτα­τορία της ευλογοφάνειας και του συλλο­γι­κού γούστου• ανοίγεται στον κό­σμο δίχως προκαταλείψεις και φοβίες και διαλέγεται. Η παρατήρηση του ποιητή θα εί­ναι πάντα επί­και­ρη, «έχε το νου σου μην και χαθεί το δοχείο της φαντασίας σου. Δεν θα σου μείνει μήτε Αϊ­ν­στάιν μήτε Άγιος Χαράλαμπος» (Ελύτης).


Αρχιμ. Παντελεήμων –Γ. Τσορμπατζόγλου Δρ. Θ.

Πηγή

http://2epal-kerkyras.eu/portal/index.php/mnuarticle/archimandrite-panteleimon-c-dr-tsorbatzoglou-i